آشنايى با مقام رفيع كريمه اهل بيت (ع)،  حضرت معصومه (س) 

می خواهم با زندگانی کریمه اهل بیت، حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) و مقامات ایشان آشنا شوم.

h-masoome.gifعمه سادات بگو كيستى     فاطمه يا زينب ثانيستى[1]
ايرانى ها ميزبان جمعى از سلاله هاى پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)  هستند كه بركات دو شخصيت عزيز و گرانقدر از آنان، نمود بيشترى دارد؛ يكى آقا امام رضا (علیه السلام) و ديگرى حضرت معصومه (علیهاالسلام) . بركات وجودى حضرت معصومه (علیهاالسلام) ، امرى است كه صاحبان بصيرت، بارها بدان اشاره كرده اند. توليت محترم آستانه مقدسه حضرت معصومه (علیهاالسلام) نقل مى كنند: روزى، حضرت آية الله  بهجت (رحمه‌الله) به من فرمودند: «مطلبى هست كه فقط به تو مى گويم تا بدانى در چه موقعيتى قرار دارى. گاهى از اوقات حضرت رضا (علیه السلام)  برآورده شدن بعضى از حاجات را به حضرت معصومه (علیهاالسلام)  ارجاع مى دهند. همين روزها آقايى پيش من آمد و گفت: حاجتى داشتم و به زيارت حضرت رضا (علیه السلام) مشرف شدم و عرض حال كردم، به من گفته شد: بايد بروى قم نزد حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها). به قم آمدم و محضر آن حضرت عرض حاجت كردم، حاجتم برآورده شد. مواظب باش ببين كجا هستى، در حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) فرشتگانى هستند كه ناظر اعمال و رفتار كسانى مى باشند كه آنجا مى روند».[2]
ممكن است كسى تصور كند مقام و عظمتى كه امروزه بارگاه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  دارد، به جهت موقعيت و عظمتى است كه شهر قم دارد[3] و ايشان به واسطه حضور در قم و دفن در اين شهر، مورد توجه شيعيان و دوستداران اهل بيت (علیهم السلام) قرار گرفته اند. اما آنچه از روايات و سخنان معصومان (علیهم السلام) پيرامون آن حضرت برمى آيد، اين است كه ايشان، ذاتا والامقام و داراى موقعيتى متفاوت از ساير امامزادگان هستند و اين علوّ مقام، ايشان را به مقام عظيم معصومان (علیهم السلام) نزديك كرده است. يعنى علاوه بر اينكه اثرگذارى و تلاش ايشان در حفظ و تقويت اسلام، به آن بزرگوار عظمت داده؛ كمالات ذاتى و نفسانى ايشان نيز خصوصيت ويژه اى است كه در كمتر كسى ديده مى شود. در اينجا، با توجه به گنجايش اين كتاب به پاره اى از آنها اشاره مى كنيم:

1. مقام شفاعت حضرت معصومه (علیهاالسلام) 
امام صادق (علیه السلام)  مى فرمايند: «آگاه باشيد براى خدا حرمى است و آن مكّه است؛ براى رسول خدا (صلی الله علیه وآله) حرمى است و آن مدينه است؛ براى اميرمؤمنان على (علیه السلام) حرمى است و آن كوفه است و قم كوفه كوچك است. بدانيد كه بهشت داراى هشت در است كه سه در آن، از قم گشوده مى شود...». تا اين جاى حديث، درباره فضيلت شهر قم است ـ مانند احاديث متعدّد و مختلفى كه در فضيلت اين شهر وارد شده است ـ ولى ادامه گفتار حضرت، به صورت مستقل درباره حضرت معصومه (علیهاالسلام)  است. حضرت مى فرمايند: «تُقبَضُ فيها امراةٌ مِن وُلدى، اسمها فاطمة بنتُ مُوسى و تَدخُلُ بشفاعتها شيعتى الجنّةَ بأجْمَعِهِم» [4]؛ «در قم بانويى از فرزندان من كه نامش فاطمه دختر موسى بن جعفر است از دنيا مى رود، بانويى كه به شفاعت او در روز قيامت همه شيعيانم وارد بهشت مى شوند».
در روايتى ديگر مى فرمايند: «و سَتُدْفَنُ فيها اِمرأةٌ من اَولادى تُسمّى فاطمةُ فَمَنْ زارَها وَجَبَتْ له الجَّنةُ» [5]؛ به زودى در قم بانويى از فرزندان من به نام فاطمه دفن مى شود، كسى كه مرقد او را زيارت كند بهشت بر او واجب مى گردد».
توجه به چند نكته مهم است:
اين جمله را امام صادق (علیه السلام)  در سال ولادت امام كاظم (علیه السلام) ـ بيش از 45 سال قبل از ولادت حضرت معصومه (علیهاالسلام) و حدود 70 سال قبل از رحلت ايشان و دفنشان در قم ـ بيان فرمودند.
دو مقام مهم براى حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در اين دو روايت بيان شده است؛ يكى مقام شفاعت عام و ديگرى وجوب بهشت رفتن زائر آن حضرت.
كسانى كه در روز قيامت شفاعت مى كنند متعدد و فراوان هستند ولى درباره كمتر كسى وارد شده كه همه شيعيان را شفاعت مى كند مگر حضرت زهرا (علیهاالسلام) .

2. حضرت معصومه (علیهاالسلام)  نمايى از حضرت زهرا (علیهاالسلام)
مرحوم آية الله  العظمى مرعشى نجفى (رحمه‌الله) از پدر بزرگوار خود، آية الله  سيدمحمود مرعشى، نقل مى كند كه او در نجف اشرف زندگى مى كرد و بسيار مشتاق بود به طريقى محل دفن جده اش حضرت زهرا (علیهاالسلام)  را پيدا و زيارت كند. براى اين مقصود ختم مجرّبى را ـ كه شامل چهل شب عبادت در حرم اميرالمؤمنين (علیه السلام) و امور ديگر بود ـ انجام داد تا شايد حضرت على (علیه السلام) او را به محلّ قبر شريف حضرت زهرا (علیهاالسلام)  راهنمايى كند. شب چهلم، بعد از انجام ختم و توسّل فراوان، به بستر خواب رفت. در عالم خواب به محضر امام باقر (علیه السلام)  يا امام صادق (علیه السلام) رسيد. امام به او فرمود: «عليك بكريمة اهل البيت؛ ـ به زيارت كريمه اهل بيت (علیهم السلام)  برو ـ» پدرم تصور كرده بود منظور امام، زيارت حضرت زهرا (علیهاالسلام) است؛ لذا به امام عرض مى كند: قربانت گردم؛ من نيز برنامه ختم را براى همين منظور انجام داده ام تا قبر آن حضرت را نشانم دهيد. امام مى فرمايد: «منظور من قبر شريف حضرت معصومه (علیهاالسلام) در قم است. محلّ دفن حضرت زهرا از اسرار الهى است. طبق وصيت خانم بايد قبر مخفى بماند و من نمى توانم قبر حضرت فاطمه (علیهاالسلام) را بر خلاف وصيّت او معلوم كنم. به زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام) برو گويا به زيارت حضرت زهرا (علیهاالسلام) رفته اى».[6]
سپس حضرت آية الله  مرعشى نجفى قدس سره مى فرمايند: به سفارش پدرم براى زيارت قبر حضرت زهرا (علیهاالسلام)  به زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام) در قم مشرف شدم اما مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائرى ـ مؤسس حوزه علميه قم ـ مرا در قم نگه داشتند.
امام خمينى قدس سره كه در عرفان و دين شناسى زبان زد خاص و عام مى باشند در قصيده اى شامل 44 بيت، حضرت معصومه (علیهاالسلام)  را با حضرت زهرا (علیهاالسلام)  مقايسه كرده و شباهت هاى متعدد اين دو بانوى بزرگ جهان را در فضائل و كرامت ذكر كرده اند.[7]
و از آنجا كه مؤمن زيرك بايد دين و اعتقادات و باورهاى خود را از علماى تراز اول فراگيرد، نظرات آن پير خرد و معرفت براى همه مؤمنين سندى محكم به حساب مى آيد.

3. فداها ابوها!
يكى از احاديث شگفت پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)  جمله اى است كه بارها درباره حضرت فاطمه (علیهاالسلام) فرموده اند؛ «فداها ابوها»؛ «پدرش به فدايش باد» جالب اين جا است كه همين جمله را حضرت موسى بن جعفر (علیه السلام) در مورد حضرت معصومه (علیهاالسلام) بيان فرموده اند.
روزى جمعى از شيعيان براى تشرف به محضر امام موسى بن جعفر (علیه السلام)  و ارائه پرسش هاى خود وارد مدينه شدند. وقتى به منزل آن حضرت رسيدند، با خبر شدند كه آن بزرگوار در شهر نيست و تا زمان خروج آنها نيز بازنخواهد گشت. به ناچار پرسش هاى خود را نوشتند و به افراد خانواده امام كاظم (علیه السلام) سپردند تا در سفر بعد پاسخ آن سؤالات را بگيرند. آنها پس از سپردن آن نامه مدتى در مدينه ماندند. وقتى براى خداحافظى به خانه امام كاظم (علیه السلام)  آمدند، پاسخ پرسش هاى آنها كه در نامه اى نوشته شده بود به آنها داده شد. نكته اى كه مايه تعجب آنها شد اين بود كه دريافتند پاسخ سؤالات را حضرت معصومه (علیهاالسلام) ـ با اينكه در آن عصر حدود شش سال بيشتر نداشت ـ نوشته و آماده نموده است. هنگام مراجعت و در بين راه، با امام كاظم (علیه السلام)  كه از سفر باز مى گشت، ملاقات نمودند و ماجرا را به اطلاع آن حضرت رساندند. امام (علیه السلام) نوشته را از آنها طلبيد و مطالعه كرد و پاسخ هاى حضرت معصومه (علیهاالسلام)  را درست يافت، آنگاه به نشان تمجيد از حضرت معصومه (علیهاالسلام)  و تصديق او سه بار فرمود: «فداها ابوها»؛ پدرش به فدايش باد[8]».[9]

4. بانوى محدثه
در راستاى دفاع از ولايت و اثبات حقانيت اهل بيت (علیهم السلام)  يكى از مهمترين راويان حديث غديرخم و حديث منزلت «يا على انت منّى بمنزلة هارون من موسى» حضرت معصومه (علیهاالسلام)  است. ايشان اين دو حديث مهم را از فاطمه دختر امام صادق (علیه السلام) و او از فاطمه دختر امام باقر (علیه السلام)  و او از فاطمه دختر امام سجاد (علیه السلام)  و او از فاطمه دختر امام حسين (علیه السلام)  و او از ام كلثوم دختر فاطمه زهرا (علیهاالسلام) روايت مى نمايد. اين سلسله سند در مجموعه روايت هاى حديث غدير به «روايت فواطم»[10] مشهور شده است.

5. دفاع از ولايت
شباهت ديگر حضرت معصومه (علیهاالسلام)  با حضرت زهرا (علیهاالسلام) ، دفاع از ولايت تا سرحدّ شهادت است. اين مورد را مى توان از فضائل اكتسابى حضرت دانست. حضرت معصومه (علیهاالسلام) در راستاى دفاع از ولايت حضرت رضا (علیه السلام)  و به امر ايشان، همراه كاروانى از امامزادگان، از مدينه هجرت كرده و به سوى خراسان حركت نمود. سرپرستى اين كاروان به عهده ابراهيم و هارون پسران بزرگوار امام موسى بن جعفر (علیه السلام)  بود. در راه رسيدن به ساوه، گروهى وابسته به خلفاى عباسى، به كاروان حمله كردند و هارون و جمع ديگرى از امامزادگان را به شهادت رساندند و جمعى را مجروح نمودند. حضرت معصومه (علیهاالسلام)  ـ در اثر غم و اندوه اين واقعه يا غذاى مسمومى كه به وى خورانده شد ـ بيمار شد و تقاضا كرد او را به قم ببرند و بعد از هفده روز اقامت در قم رحلت نمودند[11].[12]

6. نسب حضرت معصومه (علیهاالسلام) 
* نام حضرت معصومه (علیهاالسلام)  «فاطمه كبرى» بود؛ زيرا حضرت كاظم (علیه السلام)  سه دختر به نام فاطمه داشتند و حضرت معصومه (علیهاالسلام) بزرگتر از آنها بود.
* مادر آن حضرت بانوى بزرگوارى به نام «نجمه» خاتون بود.
* لقب «معصومه» را امام رضا (علیهاالسلام)  بر ايشان نهاد.
* در شرافت نسب حضرت معصومه (علیهاالسلام)  همين بس كه ايشان دختر امام، خواهر امام و عمه امام هستند و همگى اين ائمه بعلاوه امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام)  در جلالت شأن ايشان، روايت دارند. آن حضرت از معدود امام زادگانى است كه پنج معصوم در عظمت شأن او سخن گفته اند.
درست است كه روايات متعدّد و فراوانى در شأن شهر قم و اهالى آن وارد شده. ولى به طور مسلّم اهميت و مقام حضرت معصومه (علیهاالسلام) به اين جهت نيست كه در قم مدفون گرديده اند؛ بلكه در ميان فضائلى كه قم داشت مهمترين فضيلت اين است كه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  را در خود جاى داد.[13]
* با توجه به اين كه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در سال 201 ه. ق رحلت كردند عمر شريف حضرت حدود 28 سال بود.

7. امام رضا (علیه السلام)  و حضرت معصومه (علیهاالسلام) 
* در ميان حدود 37 فرزند حضرت كاظم (علیه السلام) فقط امام رضا (علیه السلام) و حضرت معصومه (علیهاالسلام)  از يك مادر، آن هم بانوى بزرگوارى چون نجمه خاتون متولد شدند.
* امام رضا (علیه السلام)  25 سال بزرگتر از حضرت معصومه (علیهاالسلام)  بودند؛ زيرا آن حضرت در سال 148 ه. ق به دنيا آمدند و حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در سال 173 ه. ق.
* حضرت معصومه (علیهاالسلام)  21 سال تحت سرپرستى امام رضا (علیه السلام) بودند؛ زيرا امام كاظم (علیه السلام) در سال 179 ه. ق به دستور هارون زندانى گشت و حضرت معصومه (علیهاالسلام) در آن زمان 6 ساله بودند و تا زمان هجرت امام رضا (علیه السلام) ـ سال 200 ه. ق ـ تحت كفالت حضرت بودند.
* امام رضا (علیه السلام)  دو سال بعد از حضرت معصومه (علیهاالسلام)  شهيد شدند.

8. رحلت حضرت معصومه (علیهاالسلام) 
حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در مسير سفر از مدينه به خراسان در شهر ساوه بيمار شدند واز همراهان خويش تقاضا نمودند كه ايشان را به شهر قم ببرند.
سبب بيمارى آن حضرت طبق نقل برخى از مورّخان غم و اندوه فراوانى بود كه در اثر حمله دشمنان خاندان امامت به كاروان ايشان و شهادت برادران و مجروح ساختن جمع زيادى از همراهان بود. در اين حمله برادران حضرت كه پنج تن به نام هاى هارون، فضل، جعفر، قاسم و زيد بودند. همگى به شهادت رسيده و برادرزادگان و ساير ياران كه 23 تن بودند همگى مجروح يا كشته شدند و حضرت معصومه با ديدن پيكرهاى پاره پاره و غرق به خون عزيزان خود در هاله اى از غم و اندوه فرو رفت و اين مسئله موجب بيمارى ايشان گشت.
طبق نقلى نيز بعد از آن حمله، دشمنان در غذاى حضرت سمّ ريختند و آن سمّ موجب بيمارى و مسموم شدن و در نهايت شهادت ايشان بعد از 17 روز گرديد.[14]
پس از انتقال به قم و وفات حضرت معصومه (علیهاالسلام)  پيكر مطهر ايشان را غسل داده، كفن كردند و به محل حرم فعلى آوردند تا به خاك بسپارند. زمينى كه هم اكنون مرقد مطهر حضرت معصومه (علیهاالسلام) و صحن و سراى آن حضرت در آن جاى دارد، در عصر ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام) به قم به نام باغ بابلان خوانده مى شد كه از باغهاى موسى بن خزرج بود.
در آنجا اشعرى ها سردابى حفر كردند؛ ولى نمى دانستند چه كسى بايد حضرت را در قبر بگذارد. ناگاه از جانب صحرا دو نفر سوار نقابدار پيدا شدند وقتى به نزديك رسيدند از مركب خود پياده شده و بر جنازه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  نماز خواندند، سپس داخل سرداب شده و جنازه را دفن كردند. آن گاه بيرون آمده و رفتند و كسى نفهميد آنها چه كسى بودند.[15] اين قضيه دلالت بر كرامت و شرافت آن حضرت دارد.

9. زيارتنامه مأثور[16]
* از آداب تشرف به حرم مطهر معصومان (علیهم السلام)  و امامزادگان، خواندن زيارت نامه آن بزرگواران است. زيارت نامه معصومان (علیهم السلام)  از سوى خود حضرات معصومين (علیهم السلام)  صادر گشته است. يعنى امامان، خود به شيعيان نحوه زيارت را مى آموخته اند. بنابراين الفاظ زيارت نامه ها جزو احاديث محسوب مى شود. اما غالباً زيارت نامه امامزاده ها، از ناحيه معصوم وارد نشده است بلكه كلماتى است كه علما و بزرگان با استفاده از احاديث، براى زيارت آنها تنظيم كرده اند. به همين جهت قرائت فاتحه براى امامزادگان سفارش شده است.
اما زيارت نامه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  مانند زيارت نامه هاى ائمه (علیهم السلام)  از كلمات نورانى معصومان (علیهم السلام)  بوده و جزو احاديث محسوب مى گردد. از امام رضا (علیه السلام)  دو زيارت نامه براى حضرت معصومه (علیهاالسلام) روايت شده است. و اين حاكى از مقام والاى آن بانوى بزرگ است. با توجه به اينكه سخنان و كلماتى كه ائمه (علیهم السلام) بيان مى فرمودند به علت اتصال به منبع لايزال الهى خالى از مبالغه و خلاف است، عظمت حضرت معصومه (علیهاالسلام)  از عبارات و نكات ذكر شده در اين دو زيارت نامه روشن مى شود.
* در يكى از آن دو زيارتنامه امام رضا (علیه السلام) حضرت معصومه (علیهاالسلام) را به هشت لقب ملقب فرموده اند در نتيجه ايشان مانند مادر مظلومه شان زهراى اطهر (علیهاالسلام) داراى القاب متعددى هستند.
«السلام عليك ايّتها الطاهرة الحميدة البَرّةُ الرشيدةُ التقيَّة النقيّة الرضيته المرضية».[17]

1. طاهره، كسى كه به مقام طهارت باطن و روح رسيده و از گناهان به دور است.
2. حميده، ستايش گر خداوند.
3. البَرَّة، نيكوكار.
4. الرشيده، كسى كه به كمال و رُشد عقلانى و روحى رسيده است.
5. تقيّه، كسى كه به مقام قرب تقوى نائل گشته است.
6. نقيّة، كسى كه نظيف و برگزيده است.
7. الرضيّة، كسى كه به مقام رضاى خدا رسيده و از خداى خويش رضايت كامل دارد.
8. مرضيه، كسى كه خداوند از او راضى است.

شباهت زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)  با امام رضا (علیه السلام) 
* طبق زيارتنامه ذكر شده از امام رضا (علیه السلام) ، زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام) زيارت همه انبياى اولوالعزم ـ آدم، نوح، موسى، عيسى و رسول الله  (صلی الله علیه وآله)  ـ و زيارت همه چهارده معصوم (علیهم السلام) است، يعنى در آن همه اين بزرگان زيارت مى شوند. و جالب اين كه چهارده معصوم به صورت مخاطب حاضر در حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) زيارت مى شوند «السلام عليك؛ سلام بر تو اى...» گويا كه همگى در اين حرم حضور دارند و حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) حرم اهل بيت است.
* امام رضا (علیه السلام) درباره زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)  فرموده اند: «من زار المعصومةَ بقُم كمَن زارَنى»؛[18] كسى كه مرقد حضرت معصومه (علیهاالسلام)  را در قم زيارت كند مانند كسى است كه مرا زيارت كرده است».
پاره اى از فضائل زيارت حضرت رضا (علیه السلام) چنين است:
پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)  فرمود: خداوند بهشت را بر زائر امام رضا (علیه السلام) واجب و بدنش را بر آتش جهنم حرام مى گرداند.
خداوند غمش را زائل مى كند.
هر گناهكارى كه او را زيارت كند خداوند گناهانش را مى آمرزد (زيارت حضرت مانند توبه است).
زيارت حضرت رضا ثوابى برابر هفتاد هزار حج مقبول دارد.
زائر حضرت مانند كسى است كه خدا را در عرش زيارت كرده باشد.
زائر حضرت مانند كسى است كه پيامبر را در مدينه زيارت كرده باشد.
هر كس امام رضا (علیه السلام)  را زيارت كند حضرت در سه موطن به زيارتش مى آيد، هنگامى كه نامه اعمال را به دست انسان مى دهند، نزد صراط، نزد ترازوى اعمال.
زيارت امام رضا (علیه السلام) افضل از زيارت همه اهل بيت (علیهم السلام)  است. آرى، امام رضا (علیه السلام)  فرمود: كسى كه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  را در قم زيارت كند مانند كسى است كه مرا زيارت كرده است.

واقعا مقام و منزلت آن بانوى بزرگ بر ما مخفى است و در كرامت و عظمت ايشان همين بس كه امام رضا (علیه السلام) در زيارتنامه خواهر كريمه اش خطاب به آن حضرت فرمود: «فاِنَّ لكِ عندالله  شَأنا مِنَ الشأن»؛ به درستى كه براى تو نزد خداوند بهره بزرگى از مقامات الهى است.
 
چند نكته قابل توجه:
1. افتخار قمى ها به حضور حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در شهر قم
هنگامى كه خبر ورود حضرت معصومه (علیهاالسلام)  به ساوه و بيمارى ايشان، به شيعيان اشعرى قم رسيد، آنها تصميم گرفتند به استقبال حضرت معصومه (علیهاالسلام) بروند و از آن حضرت جهت تشريف فرمايى به قم دعوت كنند. در ميان آنها موسى بن خزرج بن سعد اشعرى حضور داشت. او وقتى به كاروان حضرت معصومه (علیهاالسلام) رسيد، مهار شتر ايشان را گرفت و به قم آورد و در خانه خود مهمان نمود. حضرت معصومه (علیهاالسلام) شانزده يا هفده روز در خانه موسى بن خزرج بسترى بودند تا از دنيا رفتند.[19]
2. محل سكونت حضرت
حضرت معصومه (علیهاالسلام)  پس از ورود به قم در منزل موسى بن خزرج اقامت گزيدند. اين منزل به همين دليل از دير زمان مورد توجه شيعيان قرار دارد و هم اكنون نيز با نام «ستيه» زيارت گاه مشتاقان آن حضرت مى باشد.[20] نام ديگر اين محل «بيت النور» است كه برخى به اشتباه آن را بيت التنور ناميده اند. با اين توجيه كه ايشان در مدت اقامت در آنجا نان مى پخته اند. اما با توجه به بيمارى حضرت در مدت اقامت و مهمان نوازى قمى ها اين توجيه، پذيرفتنى نيست.[21]
3. مرقد مطهر حضرت
قبر شريف حضرت معصومه (علیهاالسلام)  در زير ضريح فعلى داخل يك سرداب (زيرزمين) واقع شده و در آن سرداب بعد از حضرت معصومه (علیهاالسلام) بانوان جليل القدر ديگرى در جوار حضرت دفن شده اند كه عبارتند از:
الف) زينب دختر امام جواد (علیه السلام) ؛
ب) امّ محمد نوه امام جواد (دختر موسى بن جواد (علیه السلام) )؛
ج) ميمونه نوه امام جواد (دختر موسى بن جواد (علیه السلام) )؛
د) بُرَيهيه نوه امام جواد (دختر موسى بن جواد (علیه السلام) )؛
ه) امّ اسحاق كنيز محمد بن موسى نوه امام جواد (علیه السلام) ؛
و) ام حبيب كنيز يكى از نوادگان حضرت جواد (علیه السلام) (پسر نوه امام جواد ـ محمد بن احمد بن موسى الجواد)[22].
پس مناسب است در زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)  آن مخدرات و بانوان بزرگ نيز اينگونه زيارت شوند «السلام عليكُنّ يا بناتَ رسول الله » يا بگوييم: «السلام على رسول الله  و على ذرية رسول الله ».

امامزادگان ديگرى كه تا سال 385 ه. ق در مقبره حضرت معصومه (علیهاالسلام) خارج سرداب دفن شده اند چندين نفر هستند:
الف. امامزاده حسين نواده پنجم امام صادق (علیه السلام) ؛
ب. امامزاده حمزه از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
ج. امامزاد ابوجعفر از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
د. امامزاده ابوالقاسم از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
ه. امامزاده على بن حمزه از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
و. امامزاده ابوعلى از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
ز. امامزاده ابوجعفر ثانى؛
ح. امامزاده ابومحمد از نوادگان امام سجاد (علیه السلام) ؛
ط. امامزاده ابوعلى ثانى؛ و... .[23]

اولين سايه بان مقبره شريف حضرت معصومه (علیهاالسلام) را خاندان اشعرى بنا نمودند. حضرت زينب دختر امام جواد (علیه السلام) نيز گنبد و بارگاهى با آجر و سنگ و گچ بر روى مرقد مطهر ساخت و در هر دوران صحن و سراى حضرت پرشكوه تر گشت تا اينكه در زمان صفويّه گسترش حرم به اوج خود رسيد و حرم فعلى از آثار همان دوره است.
4. سيره بزرگان
مرحوم آية الله  مرعشى نجفى قدس سره ـ كه در ابتداى كتاب، حكايت اقامت ايشان در قم گفته شد ـ در مدت شصت سالى كه در شهر مقدس قم اقامت داشتند سحرها اولين زائر حضرت معصومه (علیهاالسلام) بودند. ايشان در طول سال ـ چه شب هاى سرد زمستان و چه شب هاى كوتاه تابستان ـ قبل از اذان صبح در پشت در حرم به انتظار مى ايستادند تا پس از باز شدن درها اولين زائر حضرت باشند.
مرحوم علامه طباطبايى قدس سره غروب هاى ماه رمضان با پاى پياده با كهولت سن به حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) مى آمدند و با بوسه بر ضريح حضرت معصومه (علیهاالسلام) روزه خود را افطار مى نمودند، سپس به خانه رفته و غذا مى خوردند.[24]
وقتى در عصر مرجعيت عامه حضرت آية الله  العظمى بروجردى قدس سره شاه عربستان به ايران آمده بود و توسط سفير عربستان تقاضاى ملاقات با ايشان را نمود، آقا اجازه نفرمودند. اطرافيان گفتند مصلحت است كه شما اجازه ملاقات بدهيد، ايشان فرمودند: او وهابى است اگر به قم بيايد به زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام) نمى رود و اين، هر چند غيرمستقيم، توهينى به ساحت ملكوتى حضرت است.[25]
مرحوم ملاصدرا حكيم متألّه صاحب كتاب اسفار اربعه مدتى در روستاى كهك قم سكنا گزيد و در آن حين به تحقيق و تأليف پرداخت. از ايشان نقل شده است: هرگاه مشكل علمى و مسئله غيرقابل حلّى برايم پيش مى آمد از كهك به قم و حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام)  مى آمدم و با توسل به حضرت معصومه (علیهاالسلام)  مسئله و مشكلم حل مى شد.[26]
5. پرسش و پاسخ
در حديث امام صادق (علیه السلام)  آمده است: هر كس حضرت معصومه (علیهاالسلام) را در قم زيارت كند «وَجَبَتْ لَهُ الجنّة»[27]؛ «بهشت بر او واجب مى شود»؛ اين سؤال به ذهن مى رسد كه معنى «بهشت بر او واجب مى شود» چيست؟ در حالى كه ممكن است زائر گنهكار باشد.
عده اى اين وجوب را به معنى سزاوار بهشتى بودن تلقى كرده و مى گويند: اگر كسى بر اثر گناه و مسائل ديگر مانعى براى خود ايجاد نكند، با زيارت سزاوار بهشت خواهد بود. اشكال اين گونه معنا نمودن آن است كه طبق آن، زيارت حضرت داراى امتياز و فضيلت خاصى نمى گردد در حالى كه ظاهر حديث نوعى امتياز و امتنان براى زائر آن حضرت است.
نظر صحيح آن است كه معنى اين حديث، همانطور كه از ظاهرش نيز برمى آيد آن است كه با زيارت حضرت معصومه (علیهاالسلام) بهشت بر شخص واجب مى شود و او قطعا اهل بهشت خواهد بود.
همانگونه كه ظاهر روايت بيان فضيلت حضرت است نه بيان فضيلت زائر، به اعتبار اينكه معمولاً زائران ايشان شيعه اثنى عشرى هستند، بنابراين فضيلت زيارت به اعتبار خود زيارت شونده است و اين ثواب بزرگ ـ با توجه به كرامات ذاتى و نفسانى حضرت معصومه (علیهاالسلام)  و فضايل اكتسابى آن حضرت مانند جهاد و هجرت و دفاع از ولايت و مسائل ديگرى كه بر ما پوشيده است ـ از طرف خداوند به ايشان عنايت گرديده است. پس بنابراين زيارت حضرت معصومه در حالى كه زائر عارف به حق حضرت باشد به منزله توبه از گناه يا مستلزم شفاعت قطعى ايشان است و شناخت حق و منزلت ايشان نيز مطالبى است كه در شأن و عظمت ذاتى و اكتسابى حضرت در اين نوشتار ذكر نموديم. در نتيجه زائر حضرت حتما وارد بهشت خواهد شد حتى اگر با تحمل برخى سختى ها در مواقف دنيا، برزخ و قيامت جهت پاك شدن باشد.
خاطره اى شيرين:
در خاتمه توجه شما را به قضيه اى از مرحوم آية الله  مرعشى نجفى قدس سره جلب مى كنيم. «... در جوانى روزى بر اثر مشكلات فراوانى كه داشتم ـ از جمله مى خواستم دخترم را شوهر دهم و دستم خالى بود و نمى توانستم جهيزيه تهيه كنم ـ به حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) رفتم با حالتى ناراحت در حالى كه اشك مى ريختم گفتم: «اى سيّده و مولاى من! چرا نسبت به زندگى من اهميت نمى دهى؟ چگونه با دست خالى جهيزيّه دخترم را فراهم نمايم؟»
سپس با دلى شكسته به خانه برگشتم. در همان وقت حالت مكاشفه اى مرا فراگرفت. صداى كوبه درِ خانه را شنيدم. درب را باز كردم. ديدم شخصى ايستاده و گفت: خانم تو را مى طلبد، با شتاب به حرم رفتم. وقتى كه وارد صحن كهنه شدم ديدم چند كنيز ايوان طلا را تميز مى كنند. علت را پرسيدم. گفتند اكنون خانم مى آيد. پس از مدت كمى حضرت فاطمه معصومه (علیهاالسلام) آمد در حالى كه شكل و شمايل جدّه ام فاطمه زهرا (علیهاالسلام)  كه قبلاً سه بار ايشان را در عالم خواب ديده بودم را داشت. نزد عمه ام حضرت معصومه (علیهاالسلام) رفتم و دست او را بوسيدم، به من فرمودند: «اى شهاب! كى ما در فكر تو نبوده ايم كه از دست ما شاكى هستى؟ تو از همان عصر كه به قم آمدى مورد نظر ما بوده اى».
همان لحظه كه از آن حالت خارج شدم براى عذرخواهى به حرم رفتم. پس از آن حاجتم برآورده شد و مشكل تأمين زندگيم برطرف گرديد».[28]
اميدواريم خداوند ما را نيز از جمله زائران حضرت معصومه (علیهاالسلام) محسوب گرداند و بر معرفت و محبت ما بيش از پيش بيفزايد. «اللهم اِنّى اسئلك اَنْ تختم لى بالسّعادةِ فَلا تَسلُب منّى ما اَنَا فيه».
 
زيارتنامه حضرت معصومه (علیهاالسلام)  :
چون به نزد قبر آن حضرت برسى، رو به قبله بايست و 34 مرتبه الله أَكْبَرُ و 33 مرتبه سُبْحَانَ الله و 33 مرتبه الْحَمْدُ لِلَّهِ بگو.
پس بگو:
السَّلامُ عَلَى آدَمَ صِفْوَةِ الله السَّلامُ عَلَى نُوحٍ نَبِيِّ الله السَّلامُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ الله السَّلامُ عَلَى مُوسَى كَلِيمِ الله السَّلامُ عَلَى عِيسَى رُوحِ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خَيْرَ خَلْقِ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يَا صَفِيَّ الله السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الله خَاتَمَ النَّبِيِّينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤمِنِينَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَصِيَّ رَسُولِ الله السَّلامُ عَلَيْكِ يَا فَاطِمَةُ سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكُمَا يَا سِبْطَيْ نَبِيِّ الرَّحْمَةِ وَ سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ سَيِّدَ الْعَابِدِينَ وَ قُرَّةَ عَيْنِ النَّاظِرِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ بَاقِرَ الْعِلْمِ بَعْدَ النَّبِيِّ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ الْبَارَّ الْأَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ الطَّاهِرَ الطُّهْرَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا الْمُرْتَضَى السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ التَّقِيَّ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ النَّقِيَّ النَّاصِحَ الْأَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ السَّلامُ عَلَى الْوَصِيِّ مِنْ بَعْدِهِ اللهمَّ صَلِّ عَلَى نُورِكَ وَ سِرَاجِكَ وَ وَلِيِّ وَلِيِّكَ وَ وَصِيِّ وَصِيِّكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ رَسُولِ الله السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ فَاطِمَةَ وَ خَدِيجَةَ السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ أَمِيرِ الْمُؤمِنِينَ السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ وَلِيِّ الله السَّلامُ عَلَيْكِ يَا أُخْتَ وَلِيِّ الله السَّلامُ عَلَيْكِ يَا عَمَّةَ وَلِيِّ الله السَّلامُ عَلَيْكِ يَا بِنْتَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ رَحْمَةُ الله وَ بَرَكَاتُهُ السَّلامُ عَلَيْكِ عَرَّفَ الله بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمْ فِي الْجَنَّةِ وَ حَشَرَنَا فِي زُمْرَتِكُمْ وَ أَوْرَدَنَا حَوْضَ نَبِيِّكُمْ وَ سَقَانَا بِكَأْسِ جَدِّكُمْ مِنْ يَدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ صَلَوَاتُ الله عَلَيْكُمْ أَسْأَلُ الله أَنْ يُرِيَنَا فِيكُمُ السُّرُورَ وَ الْفَرَجَ وَ أَنْ يَجْمَعَنَا وَ إِيَّاكُمْ فِي زُمْرَةِ جَدِّكُمْ مُحَمَّدٍ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَنْ لا يَسْلُبَنَا مَعْرِفَتَكُمْ إِنَّهُ وَلِيٌّ قَدِيرٌ أَتَقَرَّبُ إِلَى الله بِحُبِّكُمْ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِكُمْ وَ التَّسْلِيمِ إِلَى الله رَاضِيا بِهِ غَيْرَ مُنْكِرٍ وَ لا مُسْتَكْبِرٍ وَ عَلَى يَقِينِ مَا أَتَى بِهِ مُحَمَّدٌ وَ بِهِ رَاضٍ نَطْلُبُ بِذَلِكَ وَجْهَكَ يَا سَيِّدِي اللهمَّ وَ رِضَاكَ وَ الدَّارَ الآْخِرَةِ يَا فَاطِمَةُ اشْفَعِي لِي فِي الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَكِ عِنْدَ الله شَأْنا مِنَ الشَّأْنِ اللهمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَخْتِمَ لِي بِالسَّعَادَةِ فَلا تَسْلُبْ مِنِّي مَا أَنَا فِيهِ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِالله الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ اللهمَّ اسْتَجِبْ لَنَا وَ تَقَبَّلْهُ بِكَرَمِكَ وَ عِزَّتِكَ وَ بِرَحْمَتِكَ وَ عَافِيَتِكَ وَ صَلَّى الله عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِينَ وَ سَلَّمَ تَسْلِيما يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

پی نوشت ها :
_____________________
[1]. آقاسى.
[2]. ماهنامه كوثر، سال اول، شماره 12، ص 10.
[3]. چنان كه فضيلت و اهميت شهر قم در روايات زيادى منعكس شده است.
[4]. بحارالانوار، ج 60، ص 228.
[5]. همان، ص 216.
[6]. كريمه اهل بيت (علیهم السلام) ، على اكبر مهدى پور، ص 45ـ43.
[7]. ديوان اشعار امام خمينى قدس سره.
[8]. كشف اللئالى، صالح بن عرندس حلّى، طبق نقل كتاب كريمه اهل بيت (علیهم السلام) ، ص 64ـ63.
[9]. اين قضيه انسان را به ياد مقام حضرت يحيى و حضرت عيسى در كودكى و حرف زدن زهراى اطهر (علیهاالسلام)  در رحم خديجه كبرى و شهادت به توحيد و رسالت توسط اميرالمؤمنين در قنداقه مى اندازد. اينها چيزهايى نيست كه اكتسابى باشد. بلكه اراده خداوند تعلق گرفته كه گل هاى سرسبدى در عالم وجود خلق نمايد.
[10]. عوالم العلوم، ج 11، ص 595، به نقل كتاب: اسرار غدير، محمد باقر انصارى.
[11]. الحياة السياسيّة للامام الرضا (علیه السلام) ، جعفر مرتضى عاملى.
[12]. اين واقعه انسان را به ياد مصائب زينب كبرى در كربلا مى اندازد.
[13]. تعداد 444 امامزاده بزرگوار در قم مدفونند حتى در جوار مرقد حضرت معصومه (علیهاالسلام)  دختران مكرّمه امام جواد (علیه السلام)  آرميده اند، اگر صرف اين مسئله و اهميت قم موجب آن همه تمجيد مى گشت لازم بود در شأن اين بزرگواران هم مطلبى بيان مى شد.
[14]. قيام سادات علوى، ص 166.
[15]. حضرت معصومه چشمه جوشان كوثر، محمدى اشتهاردى، ص 40.
[16]. بيان شده از جانب معصومين (علیهم السلام) .
[17]. بحارالانوار، ج 102، ص 266.
[18]. رياحين الشريعة، ج 5، ص 35.
[19]. بحارالانوار، ج 60، ص 219.
[20]. ستيه، مخفف سيّده؛ به معناى خانم است.
[21]. اين محل در خيابان انقلاب ميدان مير ابتداى 45مترى عمارياسر قرار دارد.
[22]. بحارالانوار، ج 60، ص 220ـ229 ؛ منتهى الامال، ج 2، ص 162.
[23]. گنجينه آثار قم، فيض، ج 1، ص 392ـ391.
[24]. مجله پيام انقلاب، شماره 123، ص 273.
[25]. حضرت معصومه چشمه جوشان كوثر، محمد محمدى اشتهاردى.
[26]. فوائد الرضويه، ص 380 ؛ حاشيه اسفار، ميرزا على اكبر حكمى يزدى، بحث اتحاد عاقل و معقول.
[27]. بحارالانوار، ج 60، ص 228.
[28]. بر ستيغ نور، ص 79، به نقل از حضرت معصومه چشمه جوشان كوثر، محمد محمدى اشتهاردى.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a><br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .
By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.